Cookies?
Wij gebruiken cookies op onze website om de winkelwagen bij te houden in de webwinkel. Bovendien houden wij bezoekstatistieken van onze site bij. Hierbij is de privacy van onze bezoekers gewaarborgd. Cookies worden opgeslagen op uw eigen computer. Wel kun u ze op elk gewenst moment verwijderen. Die functie is in de browser, die u gebruikt om op Internet te surfen, aanwezig.

Home / Tuin / Groentesoorten

Artisjok

Cynara scolymus

Artisjok (Nederlands); globe artichoke (Engels); Artischocke (Duits); artichaut (Frans); alcachofera (Spaans); carciofo (Italiaans)

Historie

De naam artisjok in al haar vormen in Westerse talen is etymologisch terug te voeren op het Arabische al-harshuf (al-kharshof en ongetwijfeld nog tientallen andere schrijfwijzen[1]). Het hedendaagse Arabische woord voor artisjok is ardi-shoki, dat afgeleid is van het Engelse artichoke. En daarmee is het taalcirkeltje rond.

artisjokken.jpgVermoedelijk is de artisjok voortgekomen uit de kardoen (cynera cardunculus). De plant komt van rond de Middellandse Zee, uit de Maghreb, Noordelijk Afrika. Daar wordt ze nog wild aangetroffen. Met name in het zuiden van Europa wordt de artisjok al honderden jaren geteeld. De Grieken en de Romeinen kenden 'm† al. De Grieken brachten de plant, tijdens hun bezetting van zuidelijk ItaliŽ, naar SiciliŽ. Dan spreken we over 800-600 v Chr. De Romeinse tijd is, zoals iedereen weet, later. Zij namen de cultivering van de artisjok met liefde van de Grieken over.

De Nederlanders introduceerden de artisjok rond 1530 in Groot-BrittanniŽ (Engeland). Ze groeiden in de tuinen van Hendrik VIII.

Franse immigranten brachten de artisjok naar de VS, Lousiana. Spaanse immigranten brachten 'm naar de VS, CaliforniŽ.

".... want de artisjok was de koning van de moestuin in de Renaissance, zoals de asperge dat was in het oude Rome. Het is ontnuchterend om je te realiseren dat het nog steeds de twee fijnste groenten zijn die we kunnen kweken. Niets dat we sindsdien hebben ontwikkeld komt ook maar in de buurt als het gaat om de heerlijke smaak of de elegante vorm," schrijft Jane Grigson in haar Groentekookboek.

Vandaag de dag worden ze in Frankrijk (64.300 ton), Italie (515.000 ton), Spanje (284.600 ton), Egypte (88.000 ton), ArgentiniŽ (85.000 ton) en CaliforniŽ (VS) geteeld. En ook in BelgiŽ.

Cijfers afkomstig van FAO, productiejaar 2000.

In 2003 teelde Jac Nijskens - ja, hij van De Historische Groentehof, Stichting Vergeten Groenten en Het Genootschap der Vergeten Groenten - met zijn productiebedrijf commercieel artisjokken voor de betere restaurants.

Rond 1953 is in Padua een drank met de naam Cynar ontwikkeld. Hierin zijn, naast veel kruiden, artisjokken verwerkt. (Cynar verwijst naar de Latijnse naam voor de artisjok.)

Culinair

artisjok - Orlando F1 - 2.jpg

artisjok - Globe.jpg

Orlando F1

Green Globe

De onvolgroeide bloemhoofden worden gebruikt - de

bloemen zelf verschijnen ook wel eens in boeketten.

De basis van de bloem-in-wording, wordt artisjokhart genoemd. Deze blijft over als de schutbladeren worden verwijderd en de onvolgroeide bloem - het stro, zoals men dat noemt - eruit is getrokken. Artisjokhart is gekookt goed eetbaar, net als de omhullende, vlezige schutbladeren. Die worden doorgaans met een vinaigrette opgegeten, d.w.z. uitgezogen.

Artisjokharten worden in diverse gerechten gebruikt, op pizza's, in salades of, in heel dunne plakjes gesneden, als garnering.

Kleine, baby artisjokken, kunnen in zijn geheel worden gegeten. Net als de doorn-/stekelloze Romeinse artisjok (carciofo romano) - die een IGP bescherming geniet (indicazione geografica protetta, beschermde geografische aanduiding).

Klik hier om te zien hoe een artisjok wordt gekookt.

Bewaren

Zo vers mogelijk eten.

Voedingswaarde

Per 100 gram (gekookt):

caloriŽn

laag: 54 kcal

mineralen

rijk aan kalk, magnesium, fosfor en kalium

vitamine A

vitamine B

weinig, wel wat B3 (niacine)

vitamine C

7,4 mg

choline

34,4 mg

Het schijnt zo te zijn dat artisjok vochtafdrijvend is; je gaat er van plassen.


Teelt

Zaaien /

Vermeerderen

Zo vroeg mogelijk om in het lopende jaar nog succes te hebben. Op 1Ĺ cm diepte in een potje. Ze kiemen snel, d.w.z. tussen een en twee weken.

Zaai zo vroeg mogelijk binnen. Februari of zo.

artisjok - zaailingen globe.jpg

Zaaien, delen, wortelstekken nemen of uitlopers stekken en in het voorjaar uitplanten.

Stekken: snijd een bovengrondse scheut van ca. 25 cm lengte in de grond af. Er moet een stukje wortel aan zitten. Pot dit op, zet onder glas (kas, koude bak). En plant dit in mei het volgende jaar.

Scheuren: kan ook. Snijd met een spade de hele plant in stukken.

Uitplanten

artisjok - jonge plant.jpg

Voorjaar. Jonge planten niet tŤ vroeg, hoewel artisjokken wel wat vorst kunnen verdragen.

Oogst

De bloemhoofden worden erg jong geoogst - de baby-artisjokken - of later, maar wel voordat de bloemen open gaan.

Na de oogst de bloemstengel uit de plant snijden.

Artisjokken moeten om de drie ŗ vier jaar worden vervangen.

Overwinteren:

artisjok - bevroren.jpgWat vorst erover kan gerust. Niet te streng.

In onze zachte winters gaat het wel. Er zijn talloze tips in omloop, die, naar onze mening, niet werken.

1.†† De artisjok op 30 cm afsnijden en dan inbinden met stro. Plastic erom en de plant aan de grond aanaarden.[2]

2.†† De artisjok hoog afsnijden, stro eromheen en dan een grote (!) bloempot erover.

3.†† De artisjok net boven de grond afsnijden en losjes dekken met stro.

artisjok - na de winter.jpg

Circa de helft van de planten legt toch het loodje. Deze middelen leiden tot rotting en verder is de bloempot met stro een uistekende huisvesting voor muizen in de winter. Wij kennen ongeveer elk soort, dus ook die muizen die onder de bloempot nog even de grond in graven en gevoeglijk artisjokwortel knagen.

U bent gewaarschuwd.

Plantafstand: per plant 1 m2.

Water: regelmatig water geven

Bemesting

Goed bewerkte en bemeste grond. Doe veel compost in het plantgat.

Bodem & standplaats

Zon. Warm. Zon.

Rassen

In 2004 kregen we van Jac Nijskens wat pootgoed van het soort Orlando F1. Een paarse hybride. Die heeft de mooiste oogst opgeleverd, maar overwinterde helemaal niet. (Over Orlando F1 is op Internet weinig te vinden.)

Daarna zaaiden we herhaaldelijk Green Globe (zaad van Thompson & Morgan). Mede door een aantal beroerde zomers is het aantal geoogste artisjokken gering.

[2] Zegt dat het ras (Grote) Groene van Laon het ras bij uitstek is. Ze noemt ook De Grote van Napels en Violette.

Op de Engelstalige Wikipedia worden de volgende artisjoksoorten genoemd die geschikt zijn voor vegetatieve vermeerdering (stekken, delen):

Groen, groot

Camus de Bretagne, Castel (beide Frans), Green globe (USA)

Groen, medium

Blanca de Tudela (Spanje), Argentina, EspaŮola (Chili), Blanc d'Oran (Algerije), Sakiz, Bayrampsha (Turkije)

Paars, groot

Romanesco (ItaliŽ)

Paars, medium

Violet de Provence (Frans), Brindisino, Catanese (ItaliŽ), Violet d'Algerie (Algerije), Baladi (Egypte).

artisjok - in bloei.jpgZaadteelt

Geen idee. De Nederlandse zomers zullen ongetwijfeld onvoldoende zijn. Wel mooie bloemen!

artisjok - zwarte luis.jpgZiekten en belagers

Meeldauw. Niets aan te doen. Niet erg. Zwarte luis (zie foto): bespuiten met een mengsel van water, groene zeep en wat spiritus. Zoals hiervoor, bij overwinteren, al is aangegeven houden muizen ervan om aan de wortels te vreten. Dan komt de plant los te staan en sterft.

Literatuur: [1] Food Plants of the World; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 29-05-2009; [6] USDA National Nutrient Database for Standard Reference



[1] Dat is het probleem met talen die geen gebruik maken van het alfabet zoals wij dat kennen (het Griekse): er wordt op klank een transcriptie gemaakt die in het Nederlands ongetwijfeld anders is geschreven dan in het Frans. Of Duits.


Webdesign: MergenMetz
© 2012 MergenMetz B.V.

Algemene Voorwaarden

top