Home / Tuin / Groentesoorten

Tuinbonen

Vicia faba

Labboon, molboon, paardeboon, Roomse boon, veldboon (Nederlands); broad bean, fava bean, horse bean (Engels); Ackerbohne, Favabohne, Dicke Bohne, Pferdebohne (Duits); fève (Frans); fave (Italiaans); haba (Spaans)

 

Merk op dat deze plant weliswaar boon heet, maar geen zusje van de uit de Nieuwe Wereld afkomstige sperziebonen, snijbonen enz. Die heten phaseolus vulgaris en zijn pas na 1550 in onze contreien aangekomen.

 

Historie

Een van de oudste cultuurgewassen, tezamen met de linze en de kikkererwt, werden ze zeker 6000 v. Chr. geteeld. De oudste overblijfselen dateren van ca. 5000 v. Chr. rond Jericho [1]. (De Duitse Wikipedia spreekt van een nederzetting uit de steentijd nabij Nazareth en van rond 6000 v. Chr.) We kijken niet op duizend jaar. Vanuit deze Eurazische streken is de boon naar Europa, Afrika en Azie getrokken. Het is wellicht overbodig te zeggen dat de groente bekend was bij de Grieken en Romeinen. In China werd het ergens rond 1200 v Chr. zelfs een belangrijke bron van voedsel. Vandaag de dag is China nog steeds een van de belangrijkste tuinbonenproducent.

Lees meer over 'in de bonen zijn' en 'honger maakt rauwe bonen zoet'.

 

Culinair

De jonge peul wordt open geknepen en de bonen worden eruit gehaald. Rauw gegeten als een tapa of gekookt, gestoomd. Dubbel gedopte bonen zijn extra lekker: na even koken wordt het velletje van de boon gehaald. Dubbel gedopte bonen worden zo gegeten - in een gerecht - of gepureerd.

2230 Gram ongepelde tuinbonen levert 730 gram bonen. Dus grofweg een derde van het gewicht.

 

Bewaren

Verse tuinbonen, in de peul, een week in de koelkast. Gedopte bonen verkleuren snel.

 

Voedingswaarde

Per 100 gram:

caloriën	340 kcal
eiwit	23%
aminozuren	substantieel aanwezig
mineralen	substantieel aanwezig
vitamine B	substantieel aanwezig
vitamine E	substantieel aanwezig

 

Teelt

Zaaien	Vorstbestendig. In januari/februari zaaien onder koud glas (bij gebrek aan koud glas in maart ter plaatse). Diepte 5 - 10 cm. De boom kiemt vanaf 50 C. In een koude bak: licht en niet te warm, anders worden de planten lang en slap.
Uitplanten	(koud glas) in maart in de moestuin planten
Oogst	in juni/juli worden de onrijpe peulen geplukt. Hoe later, hoe harder de huid van de boon en hoe meliger de boon

 

	De planten worden ca. 120 cm hoog. In principe hebben ze geen steun nodig, maar de eigen ervaring leert dat op den duur meer dan de helft een stok ernaast heeft.
- planten in de koude bak -

 

Plantafstand: 15 cm in de rij; 60 cm tussen de rijen. Ook wordt wel in dubbele rijen gezaaid, 20 cm van elkaar. En dan tussen de dubbele rijen 60 cm aanhouden.

 

Water: Bij droog weer rond de volle bloeitijd.

 

Tip: Neem na 6 tot 8 trosjes bloemen de kop uit de plant. Dan wordt ie minder aantrekkelijk voor luizen.

 

Bemesting

Op zandgrond matig compost (of mest). Op andere gronden geen, maar wel wat kali.

 

Bodem & standplaats

Alle grondsoorten. De grond moet wel genoeg vocht kunnen leveren. De tuinboon is nogal gulzig, voor een boon. Bij het uitplanten maak ik een voor waarin onderin een hoeveelheid compost komt. Dat is (a) voeding en (b) vochtvasthoudend. Maar ja, wij zitten dan ook op de armste zandgrond van Nederland.

 

Vanwege de kans op schimmelds: een vruchtwisseling van eens per vier jaar [4] of vijf jaar of ruimer [2]. (Wij hebben een zesjaars-schema.)

 

Rassen

Oude rassen: Witkiem, Leidse of Lange Hangers, Driemaal Wit

Nieuwe rassen: Express (oogst in juli, is vroeg ivm de luisaantasting), Listra en Thalia blijven na het koken wit en zijn minder bitter.

(Wij hebben altijd Witkiem Major geteeld. In 2008 wordt dit Express. Waarom? Omdat Thompson & Morgan in mei zaad voor half geld wegdoet en we nu eens deze hebben gekocht.)

 

Zaadteelt

Eind augustus. Tuinbonen zijn kruisbestuivers. Insecten doen het werk. Zet geen andere soort tuinbonen in de buurt, of je creëert een nieuw ras. De aanbevolen afstand tot andere tuinbonen is 1 km. Als de onderste peulen zwart worden, trek je de hele plant uit de grond. In schoven bijeen zetten of ergens beschut en warm ondersteboven ophangen om te drogen. Droge peulen barsten makkelijk open. Let op dat de bonen niet 'bezet' zijn door de larve van de tuinbonenkever. (Mooie kleine ronde gaatjes.)

 

Ziekten en belagers

Genoeg. Een paar belangrijke:

Vogels willen nog wel eens bonen uit de grond pikken. Diep planten. Of onder koud glas 'voorzaaien'.

Zwarte bonenluis: kan een heuse plaag zijn. Vroeg zaaien is de beste preventieve maatregel. Combineer het met dille of bonenkruid. Of spuiten met een mengsel van groene zeep en spiritus.

Schimmels: chocoladevlekkenziekte. Bruine vlekken en strepen. Door vochtig weer tieren de schimmels welig. Zet de planten niet te dicht op elkaar. (Daar is ie weer: WORD = Wide, Organic, Raised beds, Drainage.)

Tuinbonenkever: de larve verpopt in het zaad. Er is een klein rond gaatje zichtbaar. Het is over het algemeen geen grote plaag in de ecologische moestuin (aldus [2]).

 

Literatuur: [1] Food Plants of the World; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 07-01-2008