Cookies?
Wij gebruiken cookies op onze website om de winkelwagen bij te houden in de webwinkel. Bovendien houden wij bezoekstatistieken van onze site bij. Hierbij is de privacy van onze bezoekers gewaarborgd. Cookies worden opgeslagen op uw eigen computer. Wel kun u ze op elk gewenst moment verwijderen. Die functie is in de browser, die u gebruikt om op Internet te surfen, aanwezig.

Home / Tuin / Groentesoorten

Koolraap

Brassica napobrassica, brassica napus var. napobrassica

Koolraap (Nederlands); swede, rutabaga, yellow turnip (Engels); Steckrübe, Wruken,Kohlrüben (Duits); chou-navet, chou de Siam, choux suédois, rutabaga (Frans); nabicol, navicol, colinabo, rutabaga (Spaans); rutabagia(?) (Italiaans)

 

Voor recepten met koolaap klikt u hier.

In het Engels duidt de naam swede op Zweden; het is de verkorting van Swedish turnip. Dat is makkelijker dan het woord rutabaga, dat is afgeleid van een Zweeds dialect rotabagge - dikke wortel.

Rutabaga wordt veel in de VS en Canada gebruikt, terwijl het andere Engels sprekende deel van de wereld swede zegt. Terwijl men het in Zweden kålrot (kool-wortel) noemt.

Om het leuker te maken: de Engelse turnip is onze Nederlandse mei- of herfstraap (Frans: navettes). Maar koolraap is absoluut geen raap (brassica rapa subsp. rapa), behalve dat ze beiden van de brassica-familie (kolen) zijn. De koolraap is een wortelknol, het raapje een stengelknol. Alhoewel beiden hypocotyl [1] en de koolraap ook een beetje wortel.

 

Historie

Deze is leuk. Sommigen denken dat de koolraap uit Zweden stamt. Of Finland. Of zelfs Siberië. Men denkt dat ze door Fins-Oegrische stammen in onze contreien is geïntroduceerd. Fins-Oegrische stammen komen uit het Oeral-Wolga-gebied. Rusland, dus. Hun leefgebied reikte tot in Siberië. Om kort te gaan: de Finnen die Finland bevolken, de Esten uit - ja - Estland en de Hongaren zijn Fins-Oegrische stammen. De Finnen en Esten trokken daar al rond 2000 voor Christus heen, de Magyaren (Hongaren) gingen pas rond 1000 v Chr op stap. Rond 1700 na Christus zou de eerste koolraap vanuit Zweden in Schotland zijn gekomen en vandaar afgezakt naar Engeland en zo o.a. naar de Verenigde Staten en Canada zijn gekomen. (Dat zou pas rond 1900 het geval zijn geweest.)

 

[4] Zegt dat de koolraap al meer dan 2000 jaar voedsel voor mens en dier is. Anderen, waaronder [1], denken dat de koolraap een in de Middeleeuwen ontstane kruising is tussen de eerder genoemde raap (brassica rapa) en de wilde kool (brassica oleracea). Vermoedelijk koolzaad, omdat toen zowel het groen (voor voer) als de olie belangrijk waren. En uit Bohemen stamt. Eerlijk gezegd denken wij dat deze 'anderen' een beetje in de war zijn. Want als dat het geval zou zijn geweest, is het moeilijk te verklaren waarom Europa onder Scandinavië pas zo laat aan de koolraap is geraakt. Alhoewel.... daar ligt een relatie met de Magyaren, daar het Koninkrijk Bohemen deel uit maakte van de Donaumonarchie (Oostenrijk-Hongarije).

 

Rutabaga growing out of the ground.In elk geval, door de eeuwen heen was de koolraap het volksvoedsel in tijden van nood. In Duitsland noemt men de winter van 1916-1917, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, de koolraapwinter (Steckrübenwinter). De aardappeloogst was mislukt en de koolraap was het vervangingsmiddel. Grote bevolkingsgroepen overleefden dankzij de koolraap. Omdat andere ingrediënten ook niet rijkelijk voorhanden waren, diende de koolraap als basis voor veel maaltijden. Zo kende men koolraapjam, koolraapkoteletten, vele koolraapsoepen, een vorm van koolraapzuurkool en zo waar koolraapkoffie. In 1917 verscheen een koolraapkookboek.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de koolraap en aardpeer een belangrijk voedsel in Frankrijk.

De associatie met koolraap is dus hongerwintervoer. Misschien is dit de reden waarom de koolraap in de na-oorlogse jaren eigenlijk uit de keuken, en zeker die van de betere restaurants, is verdwenen. Terwijl hij zo lekker en voedzaam is.

 

In de VS, Cumberland (Wisconsin), kent men het zgn. Annual Rutabaga Festival. Al 77 jaar (2009). In Ithaca (niet Griekenland, maar ook VS en wel de staat New York) kent men het jaarlijkse International Rutabaga Curling Championship. Men rolt dan een koolraap in plaats van een curlingsteen. En dan over een houten vloer in plaats van op ijs.

 

Oh ja.... Waar wij in Nederland vroeger nog wel eens een suikerbiet wilden uithollen om een lantaarn van te maken (bijvoorbeeld met Sint Maarten), deed men dat in de Angelsaksische wereld met een koolraap. Nu is met name in de VS de uitgeholde pompoen in zwang. Overigens: Napoleon heeft de suikerbiet min of meer gepusht. Naar verluidt werden in de pre-Napoleontische tijd ook in De Lage Landen koolrapen uitgehold.

 

Culinair

Jane Grigson beschrijft in haar Groentekookboek koolraap en raap (mei- en herfstrapen) in een hoofdstuk. Ze roemt de verfijnde smaak van de raapjes (navettes). Over koolraap schrijft ze: 'Koolraap smaakt veel grover dan een jonge meiraap en past lang niet zo goed bij eend of ham. [......] Maar na mijn jeugd in het noorden van Engeland is mijn conclusie dat de koolraap verder een groente is die je maar moet vergeten. De waterige oranje puree die ze op school bij het diner serveerden was niet te redden, noch door drainage, noch door het toevoegen van boter. Voor een lekkere raapsmaak in de winter kunt u beter koolrabi nemen.' Ook zij is in haar jeugd op het verkeerde spoor gezet. Er ligt een uitdaging voor de echte kokers.

Het is een echte wintergroente. In Nederland, zo las ik ergens in 2007, is de koolraap de meest onderschatte groente. Dat zei een chef van een bekend restaurant.

Ja. De naoorlogse generatie heeft een trauma van koolraapreepjes (frites) met een maïzenapapje. Ze denken dat dat het enige is dat met koolraap kan. Lang leve de Wannée en andere kookboeken die zijn ontstaan in onze Huishoudschooltraditie.

 

In Nederlandse kookboeken komt koolraap nog amper voor. Als je op Internet recepten zoekt, kom je met deze groente tien tegen een uit bij Odin. En daar vind je soms wel erge geitenwollensokkenrecepten. Maar er zijn ook ontzettend gave gerechten mee te maken. (Foto: koolraapstoofpot)

 

Behalve de knol wordt of werd ook het jonge loof als snijkool gebruikt. De knol wordt geschild en dan verwerkt: in reepjes, in blokjes, grof gesneden en dan gepureerd. Gekookt of zo gegaard in de oven. De kooktijd bedraagt 10 -15 minuten, voor blokjes of reepjes. Beetgaar is het lekkerst. Niet door en door gaar, tenzij u er puree van wil maken.

 

Bewaren

Koolraap is heel goed en lang te bewaren. Vorstvrij. Ingekuild. In de koele kelder in vochtig zand. Zonder nadere maatregelen kan de koolraap enkele weken op een ongekoelde plaats worden bewaard. Dan droogt hij wat in en wordt de huid zacht. Dat verwerkt wat lastiger, maar na het koken is het resultaat weer goed.

 

Voedingswaarde

De koolraap is erg gezond. Zeker in de winter is dat belangrijk.

100 gram, rauw:

 

caloriën

86 kcal

water

89,66 gram

suikers

8,13 gram

voedingsvezel

2,5 gram

mineralen

rijk (w.o. calcium, magnesium, fosfor, kalium)

vitaminen

rijk en vele w.o. nicotinamide[2]

vitamine C

25-30 mg

foliumzuur/folaten

21 microgram (lees dit nieuwsbericht)

 

Teelt

Zaaien

juni; ½ - 1 cm diep, 5 - 8 cm in de rij, later uitdunnen

Uitplanten

indien niet ter plaatse gezaaid, uitplanten in juli.

Oogst

oktober t/m december, m.n. november

 

Slechte buur is aardappel. Goede buren zijn uien en erwten [7].

 

Plantafstand: 40 cm in de rij; 50 cm tussen de rijen.

 

Water: vochtvoorziening is belangrijk; mulchen helpt daarbij

 

Bemesting

Koolraap is een kool, dus veel. Pas op met een hoge concentratie stikstof (koemest). Dat geeft veel blad en kleine knollen.

 

Bodem & standplaats

Er zijn geen bijzondere eisen. Op zandgrond geteelde koolraap bewaart minder goed, zegt men.

 

Rassen

(Grote) Engelse (Hollandse) Roodkop doet het ook goed op zandgrond. Friese Gele Paarskop. Runia. Helenor (mooi geel van binnen).

Oude rassen: Svensk Gul (telen wij in 2009);

 

Zaadteelt

Koolraap is tweejarig en zou dus na de winter weer kunnen worden geplant om in bloei te laten gaan en, net als bij alle andere kolen, het zaad te oogsten.

 

Ziekten en belagers

Koolgalmug. Die heeft onze oogst van 2008 om zeep geholpen. (Lees dit.) Je kunt nog zo goed koolkragen tegen de koolvlieg om de stam leggen, tegen de koolgalmug is weinig bestand.

En verder als bij andere kolen: witte vlieg, koolvlieg (gebruik koolkragen: stuk asfaltpapier of tapijt op de aarde rond de stam), koolwitjes en dan met name de rupsen. Meeldauw. Knolvoet, een zeer infectueuze bodemschimmel, die verdikkingen aan de wortel(s) veroorzaakt. (Knolvoet kan voorkomen worden door de grond in de herfst te bekalken. Een te zure grond is niet goed voor kolen.)

Tussen de kolen planten we agastache cana (anijsplant) die met zijn typische geur de koollucht moet verdoezelen om zo koolminnende insecten te misleiden. Een enkele keer moeten we rupsen plukken. Dat wel.

 

Links

The Advanced Rutabaga Studies Institute

 

Literatuur: [1] Food Plants of the World; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 04-07-2009; [6] USDA National Nutrient Database for Standard Reference; [7] The Vegetables Gardener's Bible; [8] Groentekookboek



[1] Hypocotyl is het stengeldeel onder de kiembladeren.

 

[2] nicotinamide klinkt als 'nicotine'. Het is een vitamine B-3 afgeleide. Goed tegen artritis en komt veel in zgn. energy drinks voor. Het heeft niet de nadelige aspecten die nicotinezuur wel heeft.


Webdesign: MergenMetz
© 2012 MergenMetz B.V.

Algemene Voorwaarden

top